T.C.
BALIKESİR
2. İDARE MAHKEMESİ

ESAS NO    : 2024/891
KARAR NO     : 2025/770

DAVACI    : BERFU ŞENYER
VEKİLİ    : AV. OZAN ŞENYER

DAVALI    : AYVALIK BELEDİYE BAŞKANLIĞI 
VEKİLİ    : 
     
DAVANIN ÖZETİ            : Davacı tarafından, davalı belediyece yurtdışına giden yolculardan 2024 yılı ücret tarifesinde giden yolcu ücreti olarak 100,00-TL ücret belirlenmesine ilişkin 11.10.2023 tarihli ve 2023193 sayılı Belediye Meclis kararının (05.06.2024 tarih ve 2024/114 sayılı karar ile revize edilen ücretin) ilgili kısmın, hukuka aykırı olduğu; Ayvalık Limanı önünde pasaport kontrolü sırasındayken liman kapı girişinde bulunan gişedeki davalı belediye çalışanınca "100,00-TL giden yolcu ücreti" ödemeden geçiş yapılamayacağını söylemesi üzerine kişi başı 100,00-TL olmak üzere toplamda 300,00-TL ödemek zorunda kaldığı, bu ücret ne için, hangi hizmetin karşılığı ve hangi hukuki dayanakla alındığının belli olmadığı ileri sürülerek iptali ile tahsil edilen 100,00-TL'nin iadesine karar verilmesi istenilmektedir.

SAVUNMANIN ÖZETİ    : Dava konusu işlemin hukuka uygun olduğu, Balıkesir ili Ayvalık ilçesi Sakarya Mahallesi İnönü Caddesi mevkiinde yer alan "Vapur İskelesi" statüsündeki taşınmazın 17.04.2014 tarihinden başlayarak 20 yıllık kullanma izninin Ayvalık Belediyesi'ne ait olduğu, yolcuların yurt dışı çıkışları, taşıma ve feribot hizmetleri, tüm gümrük işlemleri ve ilgili diğer iş ve işlemlerin bu limandan gerçekleştiği,  hizmet verilmediği, hiçbir hizmet verilmeden ücret tahsil edildiği iddiaları tamamen mesnetsiz olduğu ileri sürülerek davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.

TÜRK  MİLLETİ  ADINA

Karar veren Balıkesir 2. İdare Mahkemesi'nce, dava dosyası incelenerek işin gereği görüşüldü:
Dava, davacı tarafından, davalı belediyece yurtdışına giden yolculardan 2024 yılı ücret tarifesinde giden yolcu ücreti olarak 100,00-TL ücret belirlenmesine ilişkin 11.10.2023 tarihli ve 2023193 sayılı Belediye Meclis kararının (05.06.2024 tarih ve 2024/114 sayılı karar ile revize edilen ücretin) ilgili kısmın iptali ile tahsil edilen 100,00-TL'nin iadesine karar verilmesi istemiyle açılmıştır.
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun 23. maddesinde; "m) Yapılacak hizmetler karşılığı alınacak ücretler" büyükşehir belediyesinin gelirleri arasında sayılmış, aynı Kanunun 25. maddesinde; "Büyükşehir belediye bütçesi ile ilçe belediyelerinden gelen bütçeler büyükşehir belediye meclisine sunulur ve büyükşehir belediye meclisince yatırım ve hizmetler arasında bütünlük sağlayacak biçimde aynen veya değiştirilerek kabul edilir. Büyükşehir ve ilçe belediye bütçeleri, büyükşehir belediye meclisinde aynı toplantı döneminde ve birlikte görüşülerek karara bağlanır ve tek bütçe hâlinde bastırılır. büyükşehir belediye meclisi, ilçe belediyelerinin bütçelerini kabul ederken; a) Bütçe metnindeki kanun ve diğer mevzuata aykırı madde ve ibareleri çıkarmaya veya değiştirmeye, b) Belediyenin tahsile yetkili olmadığı gelirleri çıkarmaya, kanunî sınırlar üzerinde veya altında belirlenmiş olan vergi ve harçların oran ve miktarlarını kanunda öngörülen sınırlarına çekmeye, (...)Yetkilidir. (...) Bütçenin hazırlanması ve uygulanmasına ilişkin diğer hususlarda Belediye Kanunu hükümleri uygulanır." hükmüne, "Belediyenin Görev ve Sorumlulukları" başlıklı 14. maddesinde; "Belediye, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla; a) İmar, su ve kanalizasyon, ulaşım gibi kentsel alt yapı; coğrafî ve kent bilgi sistemleri; çevre ve çevre sağlığı, temizlik ve katı atık; zabıta, itfaiye, acil yardım, kurtarma ve ambulans; şehir içi trafik; defin ve mezarlıklar; ağaçlandırma, park ve yeşil alanlar; konut; kültür ve sanat, turizm ve tanıtım, gençlik ve spor orta ve yüksek öğrenim öğrenci yurtları (Bu Kanunun 75 inci maddesinin son fıkrası, belediyeler, il özel idareleri, bağlı kuruluşları ve bunların üyesi oldukları birlikler ile ortağı oldukları Sayıştay denetimine tabi şirketler tarafından, orta ve yüksek öğrenim öğrenci yurtları ile Devlete ait her derecedeki okul binalarının yapım, bakım ve onarımı ile tefrişinde uygulanmaz.); sosyal hizmet ve yardım, nikâh, meslek ve beceri kazandırma; ekonomi ve ticaretin geliştirilmesi hizmetlerini yapar veya yaptırır." hükmüne yer verilmiş, "Meclisin görev ve yetkileri" başlıklı 18. maddesinin (f) bendinde; "Kanunlarda vergi, resim, harç ve katılma payı konusu yapılmayan ve ilgililerin isteğine bağlı hizmetler için uygulanacak ücret tarifesini belirlemek" belediye meclislerinin görevleri arasında yer almış, "Belediye Gelirleri" başlıklı 59. maddesinin (e) bendinde; Belediye meclisi tarafından belirlenecek tarifelere göre tahsil edilecek hizmet karşılığı ücretler, belediyenin gelirleri arasında sayılmış, aynı Kanunun "Belediye Kanunu'nun Bütçenin Hazırlanması ve Kabulü" başlıklı 62. maddesinde; "Belediye başkanı tarafından hazırlanan bütçe tasarısı eylül ayının birinci gününden önce encümene sunulur ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığına gönderilir. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı belediye bütçe tahminlerini konsolide eder ve 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu uyarınca merkezi yönetim bütçe tasarısına eklenmek üzere eylül ayı sonuna kadar Maliye Bakanlığına bildirir. Encümen, bütçeyi inceleyerek görüşüyle birlikte kasım ayının birinci gününden önce belediye meclisine sunar." hükmüne yer verilmiştir.
Dava dosyasının incelenmesinden; davacının 14.06.2024 tarihinde Yunanistan'ın Midilli adasına feribotla gitmek için Ayvalık Deniz Hudut Kapısına geldiği, pasaport kontrolü sırasındayken liman kapı girişinde bulunan gişedeki davalı belediye çalışanınca "100,00-TL giden yolcu ücreti" ödemeden geçiş yapılamayacağını söylemesi üzerine kişi başı 100,00-TL olmak üzere toplamda 300,00-TL ödemek zorunda kalması üzerine, davalı belediyece 2024 yılı ücret tarifesinde giden yolcu ücreti olarak 100,00-TL ücret belirlenmesine ilişkin 11.10.2023 tarihli ve 2023193 sayılı Belediye Meclis kararının (05.06.2024 tarih ve 2024/114 sayılı karar ile revize edilen ücretin) ilgili kısmın iptali ile tahsil edilen 100,00-TL'nin iadesine karar verilmesi istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
2464 Sayılı Belediye Gelirleri Kanununun Çeşitli Harçlarla İlgili Hükümlerinin Uygulanmasına İlişkin Yönetmeliğin "Harca Konu İşlemlerden Ayrıca Ücret Alınamayacağı" başlıklı 18. maddesinde; "Belediyeler bu Yönetmelikte sayılan harç konusu hizmetlerinden dolayı mükelleflerden, her ne ad altında olursa olsun başkaca bir karşılık isteyemezler. Kanunun 97 nci maddesindeki ücrete tabi işlerle ilgili hükümler saklıdır." hükmü yer almaktadır.
2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununun "Ücrete tabi işler" başlıklı 97.maddesinde; "Belediyeler bu Kanunda harç veya katılma payı konusu yapılmayan ve ilgililerin isteğine bağlı olarak ifa edecekleri her türlü hizmet (...) için belediye meclislerince düzenlenecek tarifelere göre ücret almaya yetkilidir. Belediye'ye tekel olarak verilmiş işler kendi özel hükümlerine tabidir." hükmü yer almaktadır.
Uyuşmazlıkta, Mahkememizin 07.05.2025 tarihli ara kararıyla "Davalı idareden; Balıkesir ili, Ayvalık ilçesi, Sakarya Mahallesi, İnönü Caddesinde yer alan "Vapur İskelesinin" kullanma izninin belediyeye 2034 yılına kadar verildiği ve giden yolculara taşıma ve feribot hizmetleri, gümrük işlemleri ve diğer iş ve işlemler yapıldığı, iskeleyi kullananlara hizmet verildiği ileri sürülmüş olup,
-Gümrük hizmetleri için gümrük ücretleri ödendiği, taşıma hizmetleri için ilgili feribot veya teknelerce ücret tahsil edildiği hususları dikkate alındığında, 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 18. maddesinin f bendinde yer alan, 'Kanunlarda vergi, resim, harç ve katılma payı konusu yapılmayan ve ilgililerin isteğine bağlı hizmetler için uygulanacak ücret tarifesini belirlemek' hükmü doğrultusunda hangi hizmetlere bağlı olarak 2024 yılı için 100,00-TL ücret belirlendiğinin detaylı bir şekilde açıklanmasının" istenildiği, cevaben gönderilen 18.06.2025 tarihli yazıda özetle;" gümrük işlemlerinin ve feribot hizmetlerinin gerçekleşeceği alanın sağlandığı, bu hizmetlere izin verildiği" şeklinde cevap verildiği görülmektedir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri dikkate alındığında, 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun 97. maddesi uyarınca ilgili idarenin ücret talep edilebilmesi için Belediye Kanununda düzenlenen belediye gelir kalemleri arasında yer alan "işgal harcı, tatil günlerinde çalışma ruhsatı harcı, kaynak suları harcı, tellallık harcı, hayvan kesimi, muayene ve denetleme harcı, ölçü ve tartı aletleri muayene harcı, bina inşaat harcı, kayıt ve suret harcı, altyapı kazı izni harcı, parselasyon harcı, ifraz ve tevhit harcı, plan ve proje tasdik harcı, zemin açma izni ve toprak hafriyatı harcı vb. den ibaret belediye vergi resim ve harçları ile yol harcamalarına katılma payı, kanalizasyon harcamalarına katılma payı, su tesisleri harcamalarına katılma payı" gibi katılma paylarından olmaması, ilgilisince bir talebin bulunması ve idarenin talep üzerine yürüttüğü hizmetin, asli görevleri arasında bulunmayan tamamen kişisel nitelikte bir hizmet olması gerekmektedir. 
2464 sayılı Kanun'un 97. maddesinin Anayasa'nın 73. maddesine aykırı olduğu iddiasıyla iptali istemiyle Anayasa Mahkemesine başvurulması üzerine, Anayasa Mahkemesince verilen 26.01.2011 tarih ve E:2009/42, K:2011/26 sayılı kararda, belediyeler tarafından yapılacak bir hizmetin ücret konusu yapılabilmesi için, o hizmetin harç veya katılım payına konu edilmemiş olması ve hizmetten yararlanacak kişilerin bizzat belediyeden bu hizmetin yapılmasını talep etmiş olmalarının gerektiği, belediyelerin ilgililerin isteği olmaksızın yapılan hizmetler ile Kanunlarda veya sair mevzuatta belediyece yapılması zorunlu kılınan hizmetler için ücret alma yetkisinin bulunmadığı, kuralın verdiği yetki çerçevesinde belediye meclislerince ücret tarifesine konu edilebilecek hizmetlerin, kişilerin tamamen kendi isteklerine ve tercihlerine bağlı olarak yararlanacakları hizmetler olduğu belirtilerek, itiraz konusu kuralla belediye meclislerine verilenin, “ücret” adı altında vergi, resim, harç veya benzeri mali yüküm tarifesi belirleme yetkisi değil, ilgililerin isteğine bağlı olarak ifa edecekleri hizmetlerin karşılığı olarak ücret tarifesi belirleme yetkisi olduğu, belediyelere tekel olarak verilmemiş, kişilerin isteği üzerine sunulan hizmetler için bir tarifeye dayalı olarak istenilen “ücret”in vergi, resim, harç ve benzeri mali yüküm olarak nitelendirilmesinin mümkün olmadığı gerekçesiyle maddenin birinci fıkrasının birinci cümlesinin Anayasa'nın 73. maddesine aykırı olmadığına ve itirazın reddine karar verildiği görülmektedir.
Tüm bu hususlar birlikte değerlendirildiğinde, belediyelerin bir konuda ücret talebinde bulunabilmesi için mevzuatta vergi, resim, harç veya katılma payı konusu yapılmamış bir hizmetin söz konusu olması, gerçek veya tüzel kişilerce o hizmete yönelik bir talebin olması, bu talep karşılığında belediyelerin özel bir hizmet vermiş olması gerekmektedir.
Olayda, davacının yurt dışına çıkabilmek için yurt dışı harcı ödediği, feribotlara taşıma ücreti ödediği, belediyenin yer sağlama hizmetini o yerde hizmet veren feribot işletmelerine veya varsa büfe gibi işletmelere sağladığı ve karşılığında kira vb adlarda gelir elde ettiği, davacıdan yurt dışına çıkış ücreti adı altında veya başka bir ad ile 2464 sayılı Kanunun 97. maddesine göre ücret istenmesinin mümkün olmadığı sonucuna varıldığından, Gelir Tarifesinin ilgili kısmında hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
Öte yandan, hukuka aykırılığı yargı kararı ile saptanan işlemlere bağlı olarak yapılan ödemenin iadesi gerektiğinden davacıdan tahsil edilen 100,00-TL'nin davalı idare tarafından davacıya ödenmesi gerekmektedir.
Açıklanan nedenlerle;
1- Dava konusu işlemin iptaline, davacıdan tahsil edilen 100,00-TL'nin davalı idare tarafından davacıya ödenmesine
2-Aşağıda dökümü yapılan ve davacı tarafından karşılanan 1.008,00-TL yargılama giderinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine,
4-Davalı idare tarafından yapılan 60,80-TL yargılama giderinin (vekalet harcı) davalı idare üzerinde bırakılmasına
5-Artan posta avansının öncesinde talep edilmemesi halinde kararın kesinleşmesinden sonra re'sen davacıya iadesine,
Kararın tebliğ tarihini izleyen günden itibaren (30) gün içerisinde Mahkememize verilecek dilekçe marifetiyle Bursa Bölge İdare Mahkemesi nezdinde istinaf yolu açık olmak üzere, 26/06/2025 tarihinde oybirliğiyle  karar verildi.

Başkan           Üye          Üye